Leerdoel
Je sluit meerdere werktuigen aan en regelt daarbij verschillende aansturingen
Hoe werkt deze les?
Er is een routekaart met stappenplan. Dit is je overzicht met verschillende stappen. Je scrolt omlaag en volgt de opdrachten. Deze worden duidelijk aangegeven.
Intro
Hydrauliek zit in bijna alle werktuigen in de landbouw. Niet alleen tractoren, maar ook alles wat erachter of voor hangt. Daarnaast zijn er veel losse werktuigen in het vakgebied landbouwmechanisatie. Een voorbeeld zie je hieronder in de galerie voor snoeien van bomen.
Routekaart
In dit onderdeel leggen we helder uit hoe je stap voor stap met het lesprogramma aan de slag gaat, zodat je het maximale uit de hydrauliek lessen kunt halen.
1
Uitleg: componenten.
Basiskenmerken en toepassing
2
Aansluiten van een werktuig
Sluit een fictief werktuig aan en stuur deze uit
3
Opruimen en verdiepende uitleg
Welke hydraulische componenten herken jij?
Stap 1: Extra uitleg componenten
Op de hydrotrainer zit diverse kleppen om een cylinder aan te sturen. Hieronder staat per onderdeel een korte uitleg.
Een overdrukventiel moet er tussen voor de veiligheid. Zodra de ingestelde druk bereikt wordt zal deze open gaan en de installatie drukloos zetten. Voert de olie terug naar de tank. Deze hierboven heeft 2 aansluitingen en kan dus bijvoorbeeld in de retour/terug. Dit is anders dan 3/2 veiligheidsventiel met 3 aansluitingen die overal in het systeem aangesloten kan worden.
Met een manifold (verdeelblok) kun je meerdere objecten tegelijk uitsturen/activeren. Je verdeelt als het ware de hydraulische druk.
Bij een terugslaglkep gaat de olie er maar langs 1 richting doorheen. Dit kun je gebruiken als de richting maar 1 kant op mag.
Hier gaat de olie gesmoord de ene richting in en ongehinderd retour. Dit kun je gebruiken voor bijvoorbeeld langzaam open en snel dicht of juist andersom als je de leidingen omdraait.
Hier gaat de olie beide richtingen doorheen en is het debiet te smoren. Daarmee kun je dus de snelheid van je werktuig regelen in beide richtingen.
Kan gestuurd de druk van een systeem halen. Dit veiligheidsventiel kan dus overal in het systeem gezet worden omdat deze 3 aansluitingen heeft en kan afvoeren naar de retour. Met de knop is instelbaar bij welke druk deze open gaat. Je kunt hiermee dus ook de kracht van een systeem instellen.
Werkt hetzelfde als het 3/2 veiligheidsventiel alleen is deze gesmoord. Dat voorkomt klapperen dus deze zal mooier aansturen in plaats van in 1 klap open gaan. Denk bijvoorbeeld aan kiepwagen die bovenin stopt, dan wil je dat het systeem stopt met pompen en opvoeren van druk.
Hiermee sluit je manueel het systeem af.
Kan de stroomrichting wisselen. Bijvoorbeeld frontlander omhoog/omlaag, kiepmechanisme. Een 4/2 ventiel heeft vier aansluitingen en 2 standen. Het verschil met 4/3 is dat deze bijvoorbeeld 3 standen heeft en ook kan uitschakelen in het midden. Een 4/2 schakelt direct van in naar uit. Bijvoorbeeld een frontlader omhoog / omlaag.
Stap 2: Aansluiten van een werktuig
We gaan je schema uit les 2 uitbreiden. Kun je tegelijk een enkel- en dubbel werkende cilinder tegelijk aansturen? Maak op basis van de symbolen op de hydrotrainer een aansluitschema. Teken hierbij duidelijke de symbolen en waar je de slangen/leidingen gaat aansluiten. Hoe zorg je dat je een component kan uitsturen? Welke componten ga je gebruiken om de cylinder uit te sturen. Kijk de symbolen op de hydrotrainer af.
Opdracht
Teken je schema voordat je deze gaat bouwen.
We willen gecombineerd een voorlader aansturen inclusief knikbeweging. Dus de dubbelcilinder gaat langzaam uit en snel terug. Waar de enkele cilinder snel uit gaat maar langzaam terug. De cylinder dient regelbaar te zijn in kracht.
controle Opdracht
Test de volgende criteria
- Beide cylinder kunnen tegelijk in en uit
- Dubbelwerkend gaat langzaam uit, snelheid instelbaar
- Enkelwerkend gaat snel uit
- Dubbelwerkend gaat snel terug
- Enkelwerkend gaat langzaam terug, snelheid instelbaar
- De kracht van de cylinder is in te stellen met een reduceerventiel
- Je hebt het verschil getest tussen smoren en gewone reduceerventiel
- Je systeem heeft een veiligheidsventiel
Stap 3: Verdiepende uitleg
Zet het systeem uit en maak alle slangen weer los.
Verdiepende uitleg ventielen
Het verschil tussen 4/2, 4/3, 3/2 enz. zit in twee dingen:
Eerste cijfer = aantal poorten
Tweede cijfer = aantal standen
Dus:
- 4/2 = 4 poorten, 2 standen
- 4/3 = 4 poorten, 3 standen
- 3/2 = 3 poorten, 2 standen
Laten we ze systematisch vergelijken.
3/2 ventiel
Betekenis
3 poorten
2 standen
Poorten
- P = druk
- A = werkaansluiting
- T = tank
Gebruik
Voor enkelwerkende cilinders
Stand 1:
P → A
Stand 2:
A → T
Dus:
- Druk opbouwen
- Daarna ontlasten
Wordt veel gebruikt bij:
- Klemmen
- Simpele hefbewegingen
- Pneumatiek
4/2 ventiel
Betekenis
4 poorten
2 standen
Poorten
- P = druk
- T = tank
- A = cilinderzijde 1
- B = cilinderzijde 2
Gebruik
Voor dubbelwerkende cilinders
Stand 1:
P → A
B → T
Stand 2:
P → B
A → T
Dus:
- Uitschuiven
- Inschuiven
⚠ Belangrijk:
Er is géén middenstand.
Hij schakelt direct van uit naar in.
4/3 ventiel
Betekenis
4 poorten
3 standen
Dus hetzelfde als 4/2, maar met een extra middenstand.
Waarom is dat belangrijk?
Die middenstand bepaalt wat er gebeurt wanneer je het ventiel niet bedient.
Er zijn meerdere types middenstanden.
4/3 open middenstand
In neutraal:
P → T
A → T
B → T
Gevolg:
- Pomp ontlast
- Cilinder vrij bewegend
Wordt gebruikt bij:
- Systemen waar ontlasting belangrijk is
- Oude tractorhydrauliek
4/3 gesloten middenstand
In neutraal:
Alle poorten gesloten
Gevolg:
- Cilinder blijft staan
- Pomp staat tegen druk (tenzij er een overdrukventiel is)
Gebruik:
- Positie vasthouden
- Precisietoepassingen
4/3 tandem middenstand
In neutraal:
P → T
A en B afgesloten
Gevolg:
- Pomp ontlast
- Cilinder blijft staan
Dit is vaak de beste combinatie voor mobiele hydrauliek.
5/2 ventiel
Meer in pneumatiek.
5 poorten
2 standen
Heeft aparte ontluchtingen voor beide zijden.
Praktisch verschil tussen 4/2 en 4/3
| Kenmerk | 4/2 | 4/3 |
|---|---|---|
| Aantal standen | 2 | 3 |
| Middenstand | Nee | Ja |
| Cilinder stilzetten | Nee (direct omschakelen) | Ja |
| Comfort | Minder | Meer |
| Complexiteit | Eenvoudiger | Flexibeler |
Wanneer kies je wat?
4/2
- Simpele beweging
- Geen noodzaak tot tussenstop
- Goedkoper
- Minder complex
4/3
- Je wilt kunnen stoppen
- Je wilt ontlasting in neutraal
- Je wilt controle over wat er gebeurt in rust
Moderne landbouwmachines gebruiken bijna altijd 4/3 ventielen.
Belangrijk inzicht
Een 4/2 en 4/3 kunnen exact dezelfde cilinder aansturen.
Het verschil zit in:
- Wat gebeurt er als je de bediening loslaat?
Dat bepaalt veiligheid, comfort en energieverbruik.
Ben je klaar of ga je nog door:
Wat kun jij nog meer met deze techniek?
Naast het groen worden deze technieken ook gebruikt in andere sectoren. Bijvoorbeeld de truckbranche. Altijd leuk om jezelf te oriënteren naar de mogelijkheden.
Diagnose
Net als in je project zit er op een truck ook veel hydrauliek. De monteur dient hierin de storing te kunnen vinden en deze op de juiste manier aan te sluiten
Reparatie
Werkt de hefinrichting niet? Reparaties zijn er overal, ook bij een truckcenter. Welke techniek vind jij het mooist? Bij beide opleidingen ben je welkom met VMBO-groen.
Onderhoud
Elke installatie heeft onderhoud nodig — of het nu gaat om een vrachtwagen, een boerenbedrijf of de hightech van ASML
Al het lesmateriaal op techniekmaken.nl is open.
Gebruiken mag, een naamsvermelding is wel zo netjes. Commerciële toepassingen niet toegestaan. Licentie: CC BY-NC-SA.
Wil je maatwerk? Neem contact op en we ontwikkelen graag.
Nb. Een link die niet werkt of iets mis met deze lesbrief? Laat het ons weten op: info@techniekmaker.nl dan zorgen we voor een update.
Deze lesbrief is mogelijk gemaakt door:
Het project is onderdeel van VMBO-Tech impuls waarbij laten zien dat techniek in elk VMBO profiel terugkomt. Deze les is ontwikkeld in samenwerking met Pius-X Groen te Bladel maar is breed inzetbaar.